آیا فیزیک کوانتوم با عرفان وفلسفه اسلامی رابطه ای دارد؟

1.عرفان چیست؟

«عرفان دراصطلاح یعنی خداشناسی و شناخت حضرت حق تعالی»

(1).درکتاب لغت، عرفان،علمی از علوم الهی معرفی شده است: «نام

علمی است ازعلوم الهی که موضوع آن شناخت حق و اسماء وصفات

اوست. و بالجمله راه وروشی که اهل الله برای شناسائی حق انتخاب

کرده اند عرفان مینامند».(2)

2.فیزیک تئوری کوانتوم چیست؟

فیزیک کوانتوم فیزیکی است که به محدوده اجسامی با ابعاد بسیار

کوچک ( در حد الکترون و پروتون ) می پردازد. فیزیک کوانتوم شاخه ای

از فیزیک است که با مقادیر بسیار کم ماده و انرژی سر و کار دارد. فیزیک

نیوتنی یا کلاسیک معتقد بود قوانین دنیای مادی ثابت است و هر

فیزیکدانی با در اختیار داشتن ابزار تحقیق می تواند آن قوانین را کشف

کند اما فیزیک تئوری کوانتوم معتقد است هر فیزیکدانی لزوما آزمایشات

و مشاهدات فیزیکدان دیگر را تکرار نمی کند. و نتیجه آزمایشها فقط به

قوانین دنیای مادی بستگی ندارد بلکه به مشاهده کننده

هم بستگی دارد.

3.اخیرا این «فیزیک تئوری کوانتوم» عجیب خود را به عرفان نزدیک کرده

است.«مایکل تالبوت»در دو کتاب ؛«جهان هولوگرافیک»و «عرفان و فیزیک

جدید» به شکل بدیعی به مباحث نیروهای فرا طبیعی ذهنی

انسان(آگاهیها) و پیوند فیزیک جدید با معرفتهای انسانی پرداخته است.

به گفته این نویسنده؛ نسبت واقعیت هستی با رویکردهای ذهنی ما،

اعتقاد علمی و ریشه دار نیوتنی(فیزیک کلاسیک) را به چالش کشیده

است. در«فیزیک تئوری کوانتوم» به نقش آگاهی های انسانی در فرآیند

عالم مادی پرداخته می شود. و این یعنی یک قرائت تازه از نسبت

انسان با هستی بر خلاف فیزیک نیوتنی که هستی را ثابت و انسان

را(مشاهده کننده هستی) متغیر و گذرا می دانست. و اکنون در فیزیک

تئوری کوانتوم؛ انسان از جایگاه «مشاهده کننده» هستی به جایگاه

«مشارکت کننده» در فرایندهای دنیای مادی رسیده است و در نتیجه،

باور به تاثیر «جهان اندیشه» انسان بر «جهان ماده» قوت گرفته است.

در پرتو یک چنین اندیشه ای می توان دوباره معجزات و کرامتها را قرائت

و فهم کرد. هر چند که در غرب به وسیله همین فیزیک تئوری کوانتوم

کرامت های قسیسان و بالاخص ظهور مریم مقدس را توجیه و تفسیر

می کنند.

4.هستی شناسی و انسان شناسی در عرفان اسلامی ، شباهت

های بسیاری با نگاه فیزیک تئوری کوانتوم به انسان و هستی دارد. در

عرفان اسلامی با جهانی روبرو هستیم که یک سره تجلی پرورگار عالم

است و بدون دوام این فیض و تجلی هیچ گونه پایداری و بقایی ندارد. اگر

نازی کند در هم فرو ریزند قالبها. انسان عرفان نیز که خلیفه و جانشین

خدواند بر روی زمین است دارای جایگاه ولایی است. و این ولایت ابزار

تصرف در عالم ماده نیز می باشد.

5.تا به حال وجوه مشترک عرفان اسلامی و فیزیک تئوری کوانتوم مورد

بحث و بررسی دقیق قرار نگرفته است. این موضوع در صورتی که به

شکل جدی مطرح شود می تواند قابلیتهای اندیشه اسلامی با رویکرد

عرفان را به اندیشمندان دنیای امروز معرفی کند. اما کی و کجا ؟

خدا می داند.

متاسفانه ما نتوانسته ایم با اندیشمندان و آزاد اندیشان مراکز علمی

نشستهایی با گفتمان آشنایی با میراث غنی فرهنگ اسلامی برقرار

کنیم. اخیرا هم اگر هم اندیشی و گردهمآیی برپا می شود بیشتر در

اطراف مسائل سیاسی و نقش خودمان در معادلات جهانی است.

6.نسل جوان تشنه درک پیوند علوم جدید با دین و مذهب است. اما

متاسفانه در داخل کشور در سطح مقالات و پایان نامه ها و مشاوره ها،

شاهد هستیم که نگاه بسیار سطحی به نسبت علوم جدید با معارف

قرآنی در مراکز دانشگاهی وجود دارد. بنده خود شاهد هستم که

استادانی که کرسی تدریس در دانشگاه های معتبر دارند به عنوان کار

علمی موضوعات عجیبی را به دانشجویان پیشنهاد می دهند. جنین

شناسی در نهج البلاغه. گیاه شناسی و زمین شناسی و .... در نهج

البلاغه. از دانشجو که می پرسی می گوید: استاد گفته می خواهیم

ارتباطی بین علوم دیگر با نهج البلاغه برقرار کنیم. به راستی اگر بدانیم

مثلا حضرت امیر در نهج البلاغه اشاره به جنین شناسی کرده واقعا چه

اتفاقی می افتد؟



پی نوشت:

1.سعیدی، گل بابا،اصطلاحات ابن عرفانی، ص: 528

2. (دهخدا، لغت نامه، ج10، ص: 13592