نگاهی به اثرات مخرب زلزله ها در کشور

زلزله شب گذشته در مناطق غربی و شهرهای مرزی کشور که تاکنون بیش از 200 جان باخته و ده ها مصدوم داشته است بار دیگر زنگ خطر نگاه توسعه محور و ویژه به بلایای طبیعی در کشور و اهمیت دادن به این موضوع را به صدا در آورد. ایران از نظر جغرافیایی در منطقه ای پر خطر قرار گرفته است و روی گسل ها و کانون هایی زلزله خیز، نکته ای که کشورمان را به یکی از آسیب پذیر ترین مناطق جهان از نظر حوادث طبیعی تبدیل کرده است؛ فقط کافی است به آمار 24 زلزله مهم بالای 5.5 ریشتر که در حدود 4 دهه گذشته در کشور رخ داده است نگاهی داشته باشید تا به خوبی متوجه این موضوع شوید. در طول 40 سال گذشته در ایران 24 زلزله بزرگ با آمار جان باختگان بالا و تخریب های گسترده رخ داده است که در میان آن ها زلزله های منجیل و رودبار، بم ( هر کدام با بیش از 25 هزار کشته ) بیشترین میزان تلفات انسانی را داشته اند. زلزله هایی که در آن ها شهرهای، روستاها و زیرساخت های مهم شهری آسیب های جدی دیده اند و یا بخش هایی از آن ها به صورت کامل تخریب شده اند و تا سال ها آثار صدمات آن ها برجای مانده است به گونه ای که حالا بعد از گذشت 14 سال از زلزله بم همچنان این شهر به شرایط عادی خود بازنگشته است و به اعتقاد بسیاری از کارشناسان شاید هیچ وقت این شهر به شرایط پیش از زلزله بازنگردد. زلزله ها در کنار آثار مخرب انسانی، روحی و روانی اثرات مخرب اقتصادی بسیاری برجای می گذارند که بعد از پایان امدادرسانی به مردم همیشه از سوی کارشناسان مورد بررسی قرار می گیرد.

گروه پژوهشي رفاه اجتماعي دانشگاه علوم بهزيستي و توان بخشي بعد از وقوع زلزله بم و امداد رسانی به مردم و آسیب دیدگان تحقیق زیر مجموعه دکتر رئیس دانا اقتصاددان روی اثرات اقتصادی این زلزله انجام داد که در آن آمده است:« همانند يک کوه يخ فقط قسمت مختصري از هزينه هاي اقتصادي و اجتماعي زلزله نمايان است، و بخش هاي ناپيداي آن مخاطرات و تاثيرات پيش بيني نشده و بسيار زيان آوري دارد. اين هزينه ها شامل از کار افتادن موتور فعاليت هاي محوري اقتصاد، خسارت هاي انساني و اجتماعي وارد آمده، بي کاري و جز آن است که به خسارت ها و آسيب هاي اجتماعي و انساني بعدي منجر مي شود. شمار تلفات، زخمي ها و معلولان، قسمت هاي بيروني کوه يخ اند که البته مي توانند چهره وخيم خسارت هاي انساني و خسارت هاي آتي را نشان دهند، اما خود آن ها نيستند.»

برای مثال بعد از زلزله بم علاوه بر اینکه بخش مهمی از جمعیت جوان این شهر در زلزله جان خود را از دست دادند، بخش مهمی از زمین های کشاورزی، نخلستان ها، قنات ها، جاده ها، کارخانه ها و مراکز صنعتی و اقتصادی بم و روستاهای اطراف آن با مشکلات جدی مواجه شدند به شکلی که برای ماه ها و حتی چندسال بخشی از این آثار خود را نمایان می ساخت که از آن جمله می توان به زمین های کشاورزی و نخلستان های منطقه اشاره کرد که برای چندسال با افت شدید محصول مواجه شدند. زلزله بم بدون شک نقش مهمی در مختل کردن توسعه این شهر داشته و در آینده خواهد داشت.

همچنین زلزله ای همچون ورزقان در استان آذربایجان شرقی که منجر به تخریب بسیاری از کارگاه های فرش بافی در مناطق روستایی هریس شد و یا معدن منطقه را برای ماه ها از کار و فعالیت انداخت، یا زلزله رودبار و منجیل که زیان های اقتصادی بسیاری بر باغات زیتون و... گذاشت نمونه های دیگری از آثارمخرب اقتصادی زلزله در ایران است. در کنار این باید توجه داشت که علاوه بر خسارت هایی که زلزله به همراه دارد، بازسازی مناطق زلزله زده هم که باید همیشه در اولویت اول دولت باشد خود هزینه های اقتصادی کلانی برای دولت و کشور خواهد داشت بنابراین مهم ترین برنامه برای کشوری همچون ایران که روی گسل های مهم زلزله قرار گرفته است، پیش گیری است، ساخت و سازهای اصولی در کنار آموزش به مردم حتما مهم ترین راهی است که باید در پیش گرفته شود. از شب گذشته که تصاویر مختلف از مناطق زلزله زده استان کرمانشاه ( در سرپل ذهاب و گیلان غرب و...) منتشر شده، چیزی که خیلی به چشم می آید تخریب گسترده ساختمان های جدید ساز در کنار ساختمان های روستایی است، و سوال اصلی این است که چرا ساختمان های نوساز هم در برابر زلزله مستحکم نیستند؟ ساختمان هایی که طبق اطلاع رسانی های محلی بخشی از آن ها متعلق به مسکن مهر است که در سال های گذشته ساخته شده اند.

در ايران زلزله يک پديده قطعي است که براي مقابله با آن بايد از طريق سازوکارهاي اقتصادي و برنامه ها و تدوين راه بردهاي فکری اساسی کرد، به جای اینکه هر از چندی منتظر زلزله های بزرگ با تلفات جانی و تخریب های گسترده بود.


اتاق تهران