پیش بینی زلزله با دقت ۷۰ درصد/ مراجع علمی حمایت نمیکنند

زلزله از جمله حوادث غیر قابل پیشبینی است که بهصورت ناگهانی رخ میدهد و با توجه به ماهیتی که دارد موجب وارد آوردن خسارت های مالی و تلفات انسانی میشود.
علیرغم پیشرفت تکنولوژی طی دهههای گذشته، هنوز هم هیچ نهاد علمی و تحقیقاتی در جهان نتوانسته وقوع زلزله را پیشبینی کند و مرز دانش تنها به هشدار وقوع زلزله در حد چند دقیقه پیش از وقوع رسیده است.

در این شرایط، یکی از مخترعان ایرانی که دارای اختراعات ثبت شده در کشورهای مختلف جهان است، توانسته وقوع، شدت و محل زلزله را از روزها قبل از زلزله، با دقت ۷۰ درصد پیشبینی کند.

وی توانسته اختراع خود را در ایران به ثبت برساند و تا کنون بسیاری از پیشبینیهایش نیز، از جمله در زلزلههای اخیر مشهد، تهران، کرمانشاه و کرمان بهوقوع پیوسته است.

اگر چه این مخترع خراسانی از بیمهریهایی که طی سالهای گذشته به وی شده میگوید و حتی تا مرز زندانی شدن به جرم تشویش افکار عمومی نیز رفته، اما همچنان امیدوار است بتواند با کمک سازمانهای متولی زلزله در کشور، این اختراع ارزشمند را تکمیل و مراحل علمی را طی کند.

علی اصغر برهمند، ۵۸ سال دارد و پس از بازنشستگی از آموزش و پرورش بهدنبال کارهای علمی و تحقیقاتی خود است. تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد MBA، دکترای افتخاری، دریافت پنج مدال طلا از نمایشگاهای بینالمللی اختراعات و تکنولوژیهای نو از کشورهای سوئیس، مجارستان، روسیه، کره جنوبی و ایران و کسب ۳ مدال نقره از کشورهای چین و سوئیس و یک مدال برنز از مالزی، از جمله سوابق علمی و اختراعات وی است.

گفتگویی از این مخترع را در زیر بخوانید:

اولین مرتبه چه زمانی موضوع پیشبینی زلزله را آغاز کردید؟
بحث پیشبینی زلزله به حدود ۱۳ سال قبل برمیگردد. روزی از دوستان شنیدم تعدادی قورباغه در چین قبل از زلزله ۷ ریشتری، از برکهها بیرون آمدهاند و در جهت خلاف زلزله فرار کردهاند و این بحث را مطرح کرد که ما میتوانیم روی این موضوع کار کنیم.

پس از انجام تحقیقات بیشتر، متوجه شدیم کشورهای زیادی در بحث واکنش حیوانات پیش از وقوع زلزله کار کردهاند ولی به جواب علمی و مستندی نرسیدهاند. برای خود من همیشه سوال بود که چرا ما با این توانمندیهایی که داریم، نمیتوانیم زلزله را پیشبینی کنیم، اما حیوانات میتوانند.

هیچکدام از محققان نتوانسته بودند رابطه بین زلزله و واکنش حیوانات را کشف کنند؟
من چند سال تمام تحقیقات دانشمندان جهان را در این رابطه مطالعه کردم و متوجه ضعفی در آنها شدم که با بررسی بیشتر توانستم این نقص را متوجه شده و ارتباط میان حیوانات و زلزله را پیدا کنم.

بعد از این موضوع بود که بهدنبال یافتن روش دقیقتر رفتم. پیشنشانگرهای زلزله بهتنهایی نتوانستند جواب بدهند و خطا داشتند؛ برای همین منسوخ شدهاند؛ ما همین روشها را ارتقاء دادیم و مطالعه کردیم و به این نتیجه رسیدیم که زلزله را میتوان تا حدودی پیشبینی کرد.

مراجع علمی حمایت نمیکنند" />

پس حالا میتوانید زلزله را بهصورت کامل پیشبینی کنید؟
از سال ۸۵ که مطالعات را آغاز کردیم، بهتدریج توانستیم شدت و مکان زلزله را نیز پیشبینی کنیم. حالا هم ادعای کامل بودن طرح را نداریم و تنها میگوییم تا ۷۰ درصد امکان پیشبینی زلزله را داریم.

خیلیها کنجکاو هستند که روش شما در پیشبینی زلزله را بدانند، از چه روشی استفاده میکنید؟
ببینید، قطعا هر دانشی با تلاش و کوشش فراوان بهدست می آید و من نیز این اطلاعات را به کسی نمیدهم و تنها خودم از آن مطلع هستم. همین قدر بدانید که پیشبینیهای زلزله که توسط من انجام میشود، با استفاده از اطلاعات عمومی و علمی ماهوارهها است که در اختیار همه قرار دارد؛ اما اینکه من از چه ماهوارهای استفاده میکنم و چه عوامل دیگری را در آن دخیل میکنم، به کسی نگفتهام. در واقع کار من نوعی تجزیه و تحلیل دادهها است.

پس شما از ابزار خاصی استفاده نمیکنید؟
نه؛ جالب است بدانید تمام پیشبینیها من بهوسیله یک کامپیوتر شخصی خانگی و با استفاده از اطلاعات عمومی است که از طریق اینترنت در اختیار همه قرار دارد و من به اطلاعات خاصی دسترسی ندارم.

البته این را باید تاکید کنم که برای اینکه پیشبینیها دقیقتر انجام شود، قطعا به دادههای محیطی نیاز است که باید با حفر چاه، ابزار سنجش را در زمین قرار دهیم و مشاهدات میدانی نیز انجام شود که طبیعی است هزینههای خاص خود را خواهد داشت.

اولین زلزلهای که پیشبینی کردید در کدام منطقه بود؟
یکی از مشکلات در ابتدای کار این بود که نمیتوانستیم شدت زلزله را که به «ریشتر» معروف است مشخص کنیم که این مهم، بعدها با افزایش تجربه و مطالعات محقق شد. در حال حاضر شدت زمینلرزههایی که پیشبینی میکنم، تا یک ریشتر خطا به وقوع میپیوندند.

یادم هست اولین زلزله خیلی دقیقی که پیشبینی کردیم، زلزلهای بود در آمریکای جنوبی و کشور «هائیتی» که حدود ۸ سال پیش اتفاق افتاد و من آن روز در مرکز هواشناسی بودم و موفق شدم حدود ۴۵ دقیقه قبل وقوع زلزله آن را پیشبینی کنم. آن روز خیلی خوشحال بودم؛ زیرا نتیجه تلاشهایم به ثمر رسیده بود و به ادامه کار دلگرم شدم.

از آن پس، بهدلیل اینکه زلزلههای بسیار زیادی در کشور رخ میدهد که شدت پایینی دارند، تمرکز کاری را روی پیشبینی زلزلههای بزرگ گذاشتم.

شما به تنهایی پیشبینیها را انجام میدهید؟
تیم تحقیقاتی ما ۴ نفر است که تخصصهای مختلفی دارند. بهدلیل اینکه بودجه و امکانات کافی در اختیار نداریم، نمیتوانیم کار را توسعه دهیم و همین پیشبینیهای روزانه نیز خیلی برایم پر هزینه و زمانبر است.

برای پیشبینی یک زلزله بهصورت مداوم، باید اطلاعات را رصد کنیم و ممکن است در لحظهای که ما مشغول بررسی یک مورد هستیم، پیشبینی وقوع چند زمینلرزه دیگر را از دست بدهیم.

حالا روزی ۸ ساعت روی اینکار وقت میگذارم و بیش از این با امکانات فعلی امکان توسعه کار را ندارم.

اولین زلزله شدید که امسال در کشور رخ داد، نزدیک مشهد و به بزرگی ۶.۳ ریشتر بود، آیا شما آن را پیشبینی کرده بودید؟
بله؛ وقوع زلزله حدود ۶ ریشتری را در شرق خراسان رضوی، با استفاده از دادههای ماهوارهها پیشبینی کرده بودیم که بهدلیل ملاحظاتی آن را اعلام نکردیم؛ اما پس از وقوع زلزله اول، زلزله دوم را که بیش از ۵ ریشتر شدت داشت و همان شب رخ داد را نیز پیشبینی کردیم و چند ساعت قبلش از طریق کانال به اطلاع مردم رساندیم.

زلزله کرمانشاه و تهران را چطور؟
گاهی زلزلههایی قرار است بیاید که هیچکس نمیداند و ما هم نمیدانیم؛ مثل زلزله کرمانشاه که اصلا روی گسل رخ نداد، با این وجود ما زلزله کرمانشاه را ۴ روز قبل پیشبینی کردیم. در آن ایام متوجه شده بودیم که زلزلهها دارند به سمت غرب کشور حرکت میکنند؛ ما فکر میکردیم از شمال غربی تا جنوب غربی زمینلرزه خواهیم داشت؛ اما تصور نمیکردیم این زمینلرزه در یک نقطه و با شدت بیش از ۷ ریشتر به وقوع بپیوندد. تصور ما این بود که انرژی زمین در چند نقطه غرب کشور بهتدریج آزاد میشود.

زلزله تهران را هم پیشبینی کرده بودیم؛ اما میدانید که وضعیت تهران فرق میکند و بهدلیل ملاحظاتی، ما بهصورت دقیق محل وقوع زلزله را اعلام نکردیم و تنها گفتیم در یک شعاع ۶۰ کیلومتری اطراف کرج زمین لرزه رخ خواهد داد.

آیا برای تهران زلزله دیگری را هم پیشبینی کردهاید؟
ما بهدنبال نگران کردن مردم نیستیم که بگوییم زلزله میآید و موجب ایجاد استرس شویم. هدف ما این است که به مسئولان و کسانی که میتوانند کاری بکنند کمک کنیم تا یک قطره خون کمتر از دماغ کسی بیاید.

ما در بحث ساختوسازها، خودمان به خودمان ظلم میکنیم و ساختمانهای نا مناسب میسازیم؛ برای همین ما این پیشبینیها را به مردم اطلاعرسانی میکنیم.

در مورد تهران هم باید بگویم که بله؛ ما زلزله دیگری را برای ۱۵ روز آینده در این منطقه پیشبینی کردهایم. زلزله کرمان را نیز ۵ ساعت قبل از وقوعش پیشبینی کرده بودیم.

با این وجود آیا شما به مسئولان هشدار لازم را دادهاید؟
ما پیشبینیها را از کسی دریغ نمیکنیم و بهصورت عمومی در کانالمان منتشر میکنیم. چندین مرتبه به مسئولان استان خراسان رضوی و مسئولان ملی موضوع را گفتهایم، اما به تشویش اذهان عمومی متهم شدیم.

پس حالا چطور به کارتان ادامه میدهید؟ مخفیانه پیشبینی میکنید؟
پس از وقوع زلزله مشهد، از من شکایت شد و به دادگاه رفتم و حکم قاضی این بود که یا تعهد کتبی بده که دیگر پیشبینی نمیکنی و یا پروندهات را برای تصمیمگیری نهایی به دادستان ارسال میکنیم. من هم گفتم کارم را ادامه خواهم داد و پروندهام را به دادستان بدهید.

خوشبختانه در مرحله بعد، با مدارک و گواهی ثبت اختراعی که به مسئول مربوطه نشان دادم، تبرئه شدم و حالا نیز بر کارم نظارت وجود دارد. همه پیشبینیهایی که کردهام بهصورت مستند وجود دارد.

گفتید گواهی ثبت اختراع را به دادگاه ارائه دادید، مگر آن را به ثبت رساندید؟
سال ۸۹ این طرح با عنوان «پیشبینی زلزله قبل از وقوع» ثبت اختراع شد. اما ثبت اختراع به این راحتی نبود؛ زیرا مراجعی که باید این کار را میکردند، از تایید آن سرباز زدند؛ زیرا میخواستند من صفر تا صد کار را برای آنها توضیح دهم که البته تا حدودی اینکار را کردم؛ اما طبیعی است که نتایج یافتههایم را به این راحتی در اختیار افراد قرار نمیدهم.

وقتی موفق به ثبت اختراع نشدم، خودم به سازمان ثبت اختراع پیشنهاد دادیم ۱۰ زلزله را بهصورت مستند پیشبینی میکنم و آنها نیز گفتند که اگر ۵ مورد درست بود، گواهی ثبت اختراع را صادر میکنند که خوشبختانه از ۱۰ پیشبینی، ۷ مورد محقق شد و توانستم اختراعم را ثبت کنم.

آیا برای ثبت این اختراع در خارج از کشور نیز اقدامی کردهاید؟
تفاوتی در داخل و خارج از کشور وجود ندارد؛ زیرا همه تا سخن از پیشبینی میشود، میخواهند صفر تا صد موضوع را بدانند که شدنی نیست.

پس از پیشبینی زلزله تهران چند دانشگاه از جمله دانشگاه بوستون آمریکا برای انتقال دانش با من مذاکره کردند که در حال جمعبندی هستم. پیشنهاداتی نیز با واسطه از سوی ناسا مطرح شده و یک شرکت اروپایی نیز آمادگی خود را برای خرید تکنولوژی اعلام کرده است. اگر واقعا به این نتیجه برسم که در داخل حمایتی نمیشوم، ممکن است تا پایان سال ایران را ترک کنم.

خودم تمایلی به اینکار ندارم و دوست دارم از این اختراع در کشورم استفاده کنم؛ اما وقتی شرایطش نباشد، دیگر هیچ توجیه شرعی و عقلی ندارد که مردم جهان را از این یافته مهم محروم کنم.

این را هم بگویم با این وجود، یکی از شرایط اصلی من در مذاکره با طرفهای خارجی این است که پیشبینی و اطلاعرسانی زلزلههای ایران تنها در انحصار خودم باشد تا نتوانند از این مسیر به کشور فشار وارد آوردند و چند صد برابر پول دانش یک ایرانی را از کشور خودش بگیرند.

آیا در داخل کشور به شما پیشنهاد حمایت یا کمکی شده است؟
اخیرا چند مجموعه پیشنهادهای را به من دادهاند که در حال بررسی آنها هستم؛ اما تا به امروز هیچ کمکی به من نشده است و همه هزینهها را با حقوق اندک بازنشستگی خودم پرداخت میکنم.

برای ماندن در داخل کشور به چه امکاناتی نیاز دارد؟
ما برای بالا بردن درصد پیشبینی، نیاز به بررسیهای محیطی و نصب ابزار خاص در مکانهای مشخص داریم که خوشبختانه همه آنها در کشور وجود دارد.

کار ما با چند کامپیوتر با توان بالا برای تجزیه و تحلیل دادهها و زمینه به کارگیری چند نیروی متخصص و امکان حضور سریع در محل حادثه راه میافتد.

پیشبینی ما برای راهاندازی ایستگاههای پیشبینی زلزله در هر استان، ۱۰۰ میلیارد تومان است که پیشبینی ایستگاههای سیار با هزینه ۳ تا ۴ میلیارد تومان را نیز کردهایم.

چرا این طرح را به نمایندگان مجلس و یا رئیسجمهور ارائه نکردید؟
من تا کنون فکسهای متعددی به مجلس و دیگر نهادها زدهام و وقوع برخی زلزلهها را به آنها اعلام کردهام که نتیجهای نداشته است.

در دولت دهم در اجلاس نخبگان که در تهران برگزار شد، موضوع را با مشاور رئیسجمهور در میان گذاشتم و وی ترتیب ملاقات چند دقیقهای من را با رئیس جمهور وقت داد و آنجا قرار شد اگر دو مورد از پیشبینیهای من درست از کار درآمد، بودجه لازم برای ادامه فعالیت با دستور مستقیم رئیسجمهور به من داده شود. درخواست من در آن جلسه، ۱۰ میلیارد تومان برای راهاندازی مرکز پیشبینی زلزله در تهران بود.

خوشبختانه آن دو پیشبینی هم درست از کار درآمد و بعد از چند هفته، نامهای از طرف ریاست جمهوری به درب منزل ما آمد که برای دریافت وام به بانک مراجعه کنید و وقتی به بانک رفتیم، دیدم خبری از وام بلاعوض نیست و همان تسهیلاتی بود که به دیگران نیز میدادند.

بعد از آن هر چه تلاش کردم موضوع را از طریق ریاست جمهوری پیگیری کنم، نتیجه نداد و دیگر پشیمان شدم.

تا بهحال شده مسئولی پیشبینی شما را جدی بگیرد؟
بله؛ خوشبختانه چند سال پیش وقوع زلزله در اسفراین خراسان شمالی را پیشبینی کردم که بلافاصله مدیر بحران استان با من تماس گرفت و گفت سریعا خودت را به اینجا برسان. من هم به منطقه رفتم و با پرس و جو از مردم متوجه شدیم تعداد مارها چند روزی است در روستاها زیاد شده و زنبورها هم وحشی شدهاند که همه اینها از علائم وقوع زلزله است.

مدیر بحران استان، همه مرخصیها را لغو کرد و به دستگاهها آمادهباش داده شد که ۴۸ ساعت بعد زلزله رخ داد و با وجود خرابیهایی که داشت، دماغ کسی نیز خونی نشد.

آیا مردم با شما رابطه دارند و میخواهند برای آنها پیشبینی زلزله کنید؟
بله؛ فراوان، روزانه حدود ۲۰ هزار پیام و سوال داریم که میگویند به ما بگویید در فلان شهر چه زمانی زلزله میآید تا ما آماده باشیم. خیلیها هم از ما تشکر میکنند و برخی نیز فکر میکنند ما یک مجموعه پولدار هستیم و تقاضای کمک مالی دارند.

من تا جایی که بتوانم به آنها پاسخ میدهم؛ اما امکانات محدود است و تقاضاها بسیار زیاد.

در زلزله مشهد، واکنش شما و خانوادهتان چگونه بود؟ آیا در بیرون منزل بودید؟
در آن روز من اعلام کردم زلزله در اطراف مشهد رخ میدهد و گفتم بههمراه خانوادهام در خانه هستیم و جای نگرانی نیست. البته دلهره داشتیم، ولی میدانستم شدت زلزله کم است.

یکسال برای تعطیلات به شمال کشور رفتیم و من چند زلزله را در برخی شهرها پیشبینی کردم و بر این اساس خانواده وقتی میخواستند مکانی را برای اسکان انتخاب کنند، به ایمنی آن توجه میکردند. جالب است در یکی از این شهرها، وقتی ما خارج شدیم زلزله رخ داد.

در زلزله کرج هم خود من روز قبلش در محل بودم و به پسر برادرم که ساکن آنجاست توصیه کردم مراقب باشد و ۲۴ ساعت بعد زلزله رخ داد.

برخی میگویند زلزلههای اخیر در ایران، بهدلیل سیستمهایی مانند «هارپ» است، آیا شما قبول دارید؟
من هارپ را یک بلوف نظامی میدانم؛ زیرا در زلزله کرمانشاه، انرژیای که آزاد شد، برابر چندین بمب اتمی بود که در هیروشیما منفجر شد و این امر امکانپذیر نیست.

حرف آخر و توصیه شما به مسئولان چیست؟
آرزو دارم روزی به بچههای وطن خودمان اطمینان کنیم و از فرار مغزها جلوگیری کنیم و به جای فروش نفت، دانش به جهان بفروشیم. من با این اختراع باید به هزار دستگاه و مرجع جواب پس بدهم، اما همین موضوع را اگر یک خارجی مطرح کرده بود، با سلام و صلوات وی را به کشور میآوردند.