گونتای گئج آلپ: تُرکان اصلی ترین دلیل شکست بابک بودند

گونتای گئج آلپ: تُرکان اصلی ترین دلیل شکست بابک بودند/ اطلاق آذربایجان به شمال رود ارس سیاست عثمانی ها بود
گونتای گئنج آلپ نویسنده و پژوهشگر پان ترکیست که با آثار ادبی و تاریخی در جمهوری باکو شناخته می شود، در مصاحبه با یک سایت باکویی به بحث و بررسی ماهیت نهضت خرمدینان پرداخت. به گزارش وب سایت خبری تحلیلی آذریها به نقل از سایت z مترجم کتاب دوازده قرن سکوت ناصر پورپیرار به زبان ترکی قفقازی در گفتگو با این سایت به پرسش هایی در خصوص قیام بابک و هویت این نهضت پاسخ داد.
به دلیل اهمیت و تازگی این گفتگو و کمک شناسایی روندهای فکری و تاریخی در جمهوری باکو بخش هایی از این مصاحبه سه قسمتی را برای خوانندگان ایرانی ترجمه می کنیم.
توضیح اینکه عبارات های داخل قلاب برای بهتر فهمیده شدن متن برای خواننده هایی که به اصل آن دسترسی ندارند از طرف مترجمین اضافه شده است. هم چنین پژوهشگران تاریخ و هویت وب سایت آذریها نقطه نظرات تکمیلی یا انتقادی و ملاحظات خود را به متن مصاحبه به صورت پی نوشت در پایان مصاحبه اضافه کرده اند که حایز اهمیت بسیار است. امکان پاسخ دهی نویسنده به این بخش ها به عنوان یک حق فراهم بوده و در صورت تمایل می توانند پاسخهای خود را به زبان فارسی به آدرس ایمیل وب سایت درج شده در بخش «درباره ما» ارسال نمایند.


• آیا بابک مسلمان بود؟


بابک یک شخصیت تاریخی است که در ایران و آذربایجان[جمهوری باکو] با دو روایت متفاوت شناخته می شود. وی رهبر و جنگجویی است که در نظر داشت کشوری مستقل برای خود در برابر خلفای عباسی تاسیس کند. [ولی بر خلاف تصویری که در جمهوری باکو وجود دارد] بابک مسلمان نبود. اصولا در آن دوره اسلام حقیقی در عرصه سیاست وجود نداشت. عباسیان زیر نام فتوح به اشغال ممالک دیگر سرگرم بودند.

• آیا بابک قهرمان خلق آذربایجان است؟


مفهوم خلق آذربایجان، یک مفهوم مجرد است. [فقط] در دوران فعلی ما است که اکثریت قومی در آذربایجان از ترکها تشکیل شده است. اگر این موضوع را در نظر بگیریم و به گذشته بر گردیم بابک خرمدین ترک نبود. هر چند به تاریخ سرزمینی آذربایجان ارتباط دارد اما به هویت و تبار ترکی ارتباطی ندارد.
اصولا ترکان در زمان بابک در آذربایجان حضور نداشتند. با شکست بابک بود که ترکها وارد آذربایجان شدند.
کسانی که بابک را شکست دادند ترکان مزدوری بودند از آسیای مرکزی [توسط خلیفه] به خدمت گرفته شده بودند. آنها پس از شکست نهضت بابک به کشتار و قتل عام اهالی بومی آذربایجان پرداختند زیرا قوانین جنگ در آن دوره چنین اقتضاء می کرد. این ترکان بعدها دهها زن و دختر بومی را مورد تعرض قرار دادند. یعنی فرزندان [حرامزاده ای] که پس از مغلوبیت بابک، متولد شدند از پدر ترک و از مادر بومی [آذربایجانی] بودند. این نخستین موج اتراک بود که وارد آذربایجان شد. موج دوم در دوره سلجوقی بود که موجودیت ترکان را تقویت کرد.
در آن دوره اقوامی مانند تات،تالش، گیلک و کُرد صاحبان اصلی منطقه [آذربایجان] بودند. حتی نخستین حکومت ترکی که در آذربایجان تاسیس شد یعنی دولت ساجی ها (١) پس از شکست بابک ظاهر شدند و متعلق به اشروسنه [زادگاه افشین] بودند.


• افشین که بود؟


افشین از ترکان اشروسنه بود(٢) . افشین صفتی بود که به شاهزاده های آن دوره در اشروسنه داده می شد. فرماندهان ترکی که با بابک جنگ کردند نیز زیاد بود. ُبغای بزرگ، اشناس و... همه ترک بودند. بسیاری از این ها باز نگشتند و در آذربایجان ماندگار شدند (٣).
در دوران هارون الرشید جنگجویان مزدور از ترکستان به عراق کنونی گسیل می شدند و خلیفه برای همین منظور سامرا را ساخت. (۴) در دوران مامون و معتصم این سیل افزایش پیدا کردند و خلفای با زنان ترک ازدواج کردند.



• هدف بابک چه بود:


پس از شکست امویان باورهای پنهان امکان مجال و حضور بیشتری پیدا کردند. با استفاده از این خلاء برخی عقاید بر مبنای باورهای دوره ساسانی ظهور پیدا کرد. می دانید که منطقه به مدت ۴۵۰ سال زیر اداره ساسانی ها بود. حافظه تاریخی ۴۵۰ سال در ١۰ سال حتی ١۰۰-٢۰۰ سال زدوده نمی شود.
نژادپرستی اموی اذهان مردم را نسبت اسلام مشوش کرده بود. از این رو بود که قیام های متعددی بر پا شد. در آذربایجان از سوی مهرداد و بابک، در مازندران توسط مازیار و غیره.


• استمرار نهضت خرمدین پس از بابک:


نهضت خردمدین پس از بابک به اتمام نرسید بلکه تداوم یافت. ادامه نهضت نیز مجددا از طرف ترکان سرکوب شد. خلیفه ترکانی را برای سرکوب نهضت ها به آذربایجان، سامسون،ارمنستان و آلبانیای قفقاز گسیل کرد. بغای بزرگ با یک اردوی ٢۰۰هزار نفری و تُرک زیرک نیز با سپاهی به همین تعداد به آذربایجان رفتند. این سپاهیان پس از سرکوب اکثرا در منطقه باقی ماندند. (۵)


• آذربایجان پس از شکست بابک تُرک شد


همین داده ها کافی است تا بگوییم که جریان ترک شدن آذربایجان پس از شکست بابک صورت گرفت.بسیاری از سربازان ترکی که به آذربایجانی و آلبانیای قفقاز گسیل شدند در این منطقه ماندگار و خانواده تشکیل دادند...(۶)


• اگر بابک پیروز می شد، چه می شد؟


اگر بابک پیروز می شد، آذربایجان و آناتولی هم تُرک نمی شد. بابک به عنوان یک خرمی و مزدکی تداوم فرهنگ ساسانی بود(٧) اگر از منظر سرنوشت ملی ما (ترکان) به مسئله نگاه کنیم، حضور ما در منطقه به خاطر مغلوبیت بابک خرمدین بود. در جمهوری آذربایجان رویکرد سیاسی و ایدولوژیک به بابک وجود داشته و دارد. آثاری که در این زمینه تهیه شده است بار سیاسی و افسانه ای دارند. از آن جمله رمان بابک خرمدین نوشته جلال برگشاد که در ایران به چاپ سی ام رسیده است یا فیلم بابک که فیلنامه آن توسط انور محمدخانلی نوشته شده است. اینها فاقد بار علمی هستند و افسانه اند.


• نام بابک:


ریشه نام بابک فارسی است. فرهنگ دهخدا معنی بابک را "آموزش دهنده کودک" دانسته است. بابک نام شاهان ساسانی هم بود. اردشیر بابکان نخستین پادشاه ساسانی به این نام بود. در شاهنامه فردوسی هم به این نام برخورد می کنیم. بابک هیچ ارتباطی با زبان ترکی ندارد.(٨)


• فاضل مصطفی می گوید ؛ اطلاق نام آذربایجان به شمال رود ارس درست نبود، نظر شما چیست؟


به نظرم این اظهار نظر درست است. نام گذاری آذربایجان برای شمال رود ارس سیاست عثمانی ها بود. در جنگ جهانی اول عثمانی ها می خواستند بین آناتولی و ترکستان(در شرق آسیا) یک دولت ترکی با مرکزیت تبریز ایجاد کنند که در برگیرنده شمال و جنوب ارس باشد.
وقتی نوری پاشا وارد باکو شد، خلیل پاشا و احسان پاشا همزمان وارد تبریز شدند [اشغال کردند]. برای همین منظور در قفقاز چند شخصیت ملی وجود داشت ، اما در تبریز چنین افرادی [تجزیه طلب] نبودند. فرماندهان ارتش عثمانی به انتشار نشریه ترکی در تبریز و آموزش کادرها [کادر پان ترک] اقدام کردند.
هدف این حرکت که تحت پوشش اتحاد اسلام پیش برده می شد، تاسیس یک دولت مستقل متشکل از شمال و جنوب ارس به نام جمهوری آذربایجان بود. ولی از بدشانسی ما، عثمانی در جنگ شکست خورد. اگر عثمانی مضمحل نمی شد پایتخت تبریز بود. حتی یکی از شروط ترک مخاصمه متفقین با عثمانی، پایان دادن به اشغال شمال ایران بود. (٩)